Axit axetic | CH3COOH (Là gì, TCHH, Ứng dụng, Mạnh hay yếu, Mindmap)

icon-time6/1/2024

Tổng hợp kiến thức về axit axetic (CH3COOH): Cấu tạo phân tử, tính chất vật lí, hóa học, phương pháp điều chế, ứng dụng, Mindmap giúp học sinh ôn tập, bổ sung kiến thức cũng như hoàn thành tốt các bài kiểm tra môn Hóa học.


Axit axetic là gì?

- Khái niệm: Là hợp chất hữu cơ với công thức hóa học CH3COOH (hay CH3CO2H, C2H4O2, hoặc HC2H3O2)

+ Tên gọi khác như: axit etanoic, Hidro axetat (HAc), Axit metanecarboxylic,…

- Cấu tạo phân tử: gồm nhóm methyl (-CH3) liên kết với nhóm carboxyl (-COOH).

Axit axetic | CH3COOH (Là gì, TCHH, Ứng dụng, Mạnh hay yếu, Mindmap)

- CH3COOH có mùi hương giống với mùi của axit gốc tạo nên nó. Như trong giấm, axit axetic tạo ra mùi giấm đặc trưng.


Tính chất vật lý

+ Ở nhiệt độ thường, CH3COOH là hợp chất hữu cơ dạng lỏng, không màu, có vị chua 

+ Tan tốt trong nước và có khả năng tan trong nhiều dung môi hữu cơ như etanol, aceton và este.

+ Có thể đông đặc thành chất rắn ở nhiệt độ dưới 16,7°C

+ Phân tử khối: 60 g/mol

+ Khối lượng riêng 1,049 g/cm³ (l)

+ Nhiệt độ nóng chảy: 16,5°C

+ Nhiệt độ sôi: 118,1°C 

+ Axit axetic có tính ổn định, nhưng có thể bị phân huỷ bởi nhiệt độ cao, ánh sáng mạnh hoặc các chất xúc tác.


Tính chất hóa học

- Làm chuyển màu quỳ tím thành đỏ.

- Tác dụng với bazơ tạo thành muối và nước:

CH3COOH + NaOH → H2O + CH3COONa 

- Tác dụng với oxit bazơ tạo thành muối và nước: 

CH3COOH +CaO → H2O + (CH3COO)2Ca

- Tác dụng với kiềm tạo ra nước và ethanoat kim loại:

NaOH + CH3COOH → CH3COONa + H2O

- Tác dụng với rượu tạo thành este và nước với chất xúc tác là H2SO4 và nhiệt độ:

ROH + CH3COOH → CH3COOR + H2O

- Axit axetic làm ăn mòn các kim loại đứng trước H trong bảng tuần hoàn nguyên tố hóa học và tạo ra khí hydro và các muối axetat:

Mg + 2CH3COOH →  (CH3COO)2Mg + H2

- Phản ứng thế halogen vào gốc hidrocacbon (90 – 100oC):

Cl2 + CH3COOH → ClCH2COOH + HCl

- Tác dụng với axetylen (xúc tác thủy ngân, nhiệt độ 70 – 80oC) thành etyl diaxetat:

C2H2 + 2CH3COOH → CH3CH(OCOCH3)2

- Tác dụng với amoniac tạo thành amin:

NH3 + CH3COOH → NH3CH3COOHNH4

- Phản ứng decacboxyl hóa thành axeton (Xúc tác mangan oxit, nhiệt độ):

C2H2+ CH3COOH → CH2CHOCOCH3

- Tác dụng với Cu(OH)2 ra dung dịch màu xanh: 

Cu(OH)2 + 2CH3COOH → (CH3COO)2Cu + 2H2O

- Axit axetic phân hủy ở nhiệt độ lớn hơn 440oC tạo thành cacbonic, metan hoặc ethenon và nước.

- Nhôm thụ động với axit axetic vì khi tác dụng nó tạo ra lớp màng mỏng nhôm oxit trên bề mặt, ngăn chặn sự ăn mòn. 


Axit axetic là axit mạnh hay yếu?

Axit axetic là hợp chất hữu cơ có tính axit yếu do phân tử có chứa nhóm chức -COOH (nhóm chức của axit cacboxylic)


Cách nhận biết axit axetic

- Dùng quỳ tím: Giấy quỳ tím chuyển sang màu đỏ.

- Sử dụng muối cacbonat hoặc kim loại đứng trước H trong dãy hoạt động hóa học để nhận biết.

2CH3COOH + CaCO3 → (CH3COO)2Ca + CO2 ↑ + H2O

2CH3COOH + Zn → (CH3COO)2Zn + H2


Điều chế

- Phương pháp cacbonyl hóa: Cho metanol phản ứng với cacbon monoxit, theo phương trình:

CH3OH + CO → CH3COOH

- Phương pháp oxi hóa:

+ Oxi hóa butan: Đốt cháy butan C4H10 khi có chất xúc tác

2C4H10 + 5O2 → 4CH3COOH + 2H2O (xúc tác, nhiệt độ)

+ Oxi hóa axetandehit: dùng O2 trong không khí để oxi hóa axetandehit có xúc tác bởi các ion kim loại như coban, mangan, crom peroxit.

2CH3CHO + O2 → 2CH3COOH

+ Oxi hóa etylen: điều chế axit axetic từ etylen với xúc tác là kim loại palladi và axit heteropoly.

- Phương pháp lên men 

+ Lên men dung dịch rượu etylic loãng với điều kiện nhiệt độ, vi khuẩn thích hợp tạo ra giấm ăn.

CH3CH2OH + O2  → CH3COOH + 2H2O (xúc tác: Men giấm)

+ Lên men kị khí: Các vi khuẩn kị khí có thể chuyển hóa một cách trực tiếp thành CH3COOH 

C6H12O6 → 3CH3COOH


Ứng dụng

+ Sản xuất monome vinyl axetat ra chất kết dính và sơn, cellulose axetat dùng cho phim ảnh và polyvinyl axetat gỗ keo 

+ Giấm táo giúp chống lão hóa, giấm ăn (Axit axetic 5-7%) dùng trong thực phẩm như chế biến đồ hộp, rau, quả, gia vị,... 

+ Làm chất tẩy cặn vôi từ vòi nước và ấm đun nước.

+ Axit axetic dùng trong ngành dệt nhuộm, cao su, hóa chất xi mạ.

+ Được sử dụng như một chất khử trùng với nồng độ 1% pha loãng, chế phẩm thành thuốc chống tiểu đường

+ CH3COOH giúp tan sỏi trong thận vì nó phản ứng với kim loại tạo ra loại muối trung hòa


Sử dụng Axit axetic đúng cách

Quy tắc sử dụng Axit axetic

- Khi sử dụng cần đeo dụng cụ bảo vệ như găng tay, mũ, quần áo dài tay, …

- Nên dùng axit axetic trong một khu vực được thông khí tốt.

- Rửa ngay bằng nước sạch nếu bị dây vào da hoặc mắt.

Cách bảo quản Axit axetic

- Thùng chứa không được làm bằng kim loại

- Đậy chặt nắp, bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. 

- Giữ axit axetic tránh xa nguồn nhiệt, tia lửa hoặc ngọn lửa. 


Sơ đồ tư duy về Axit axetic

Sơ đồ tư duy về Axit axetic
Hoàng Dung
Đánh giá bài viết
Đặt câu hỏi
icon-make-question icon-make-question