image hoi dap
image hoi dap

Cảm nhận về thiên nhiên Tây bắc trong đoạn thơ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi…Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

icon-time28/5/2024

Cảm nhận về thiên nhiên Tây bắc trong đoạn thơ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi…Mai Châu mùa em thơm nếp xôi là một trong những 100 dàn ý được Topbee tổng hợp và biên soạn cho các bạn thi tốt nghiệp THPT 2024. Mời các bạn đón đọc

Đề bài

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi.
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,
Mường Lát hoa về trong đêm hơi.
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm,
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời.
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống,
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.
Anh bạn dãi dầu không bước nữa,
Gục lên súng mũ bỏ quên đời!
Chiều chiều oai linh thác gầm thét,
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người.
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói,
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.

(Trích Tây Tiến  - Quang Dũng,  Ngữ văn 12, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019, tr.89)

Cảm nhận của anh/chị về thiên nhiên Tây Bắc trong đoạn thơ trên. Từ đó, nhận xét cảm hứng lãng mạn của hồn thơ Quang Dũng.

Hướng dẫn làm bài

1. Mở bài:

- Giới thiệu tác giả Quang Dũng và tác phẩm Tây Tiến: 

+ Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn,vẽ tranh, soạn nhạc.

+ Ở phương diện thơ ca, Quang Dũng là một nhà thơ mang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa 

+ Tây Tiến là bài thơ thể hiện tập trung nhất những nét đặc trưng trong phong cách thơ Quang Dũng. Bài thơ được coi là một kiệt tác về đề tài người lính thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp

- Dẫn vào vấn đề cần nghị luận: Đoạn thơ mở đầu tác phẩm Tây Tiến đã tái hiện khung cảnh thiên nhiên miền Tây bắc vừa hùng vĩ, dữ dội vừa thơ mộng, trữ tình qua sự hồi tưởng về cuộc hành quân giữa núi rừng miền Tây và cảm hứng lãng mạn của hồn thơ Quang Dũng ( Trích thơ)

2. Thân bài

 2.1. Khái quát chung:

- Tây Tiến là một đơn vị bộ đội được thành lập năm 1947, chiến đấu trên địa bàn rừng núi rộng lớn và hiểm trở vùng biên giới Việt - Lào và đánh tiêu hao sinh lực địch. Chiến sĩ Tây Tiến phần lớn là những học sinh, sinh viên Hà Nội, chiến đấu trong hoàn cảnh vô cùng gian khổ nhưng họ luôn sống lạc quan và chiến đấu rất dũng cảm. Năm 1947, Quang Dũng là đại đội trưởng của binh đoàn Tây Tiến. Cuối năm 1948, ông được lệnh chuyển sang đơn vị khác. Tại làng Phù Lưu Chanh, Quang Dũng đã sáng tác bài thơ Tây Tiến.

 - Đoạn đầu của bài Tây Tiến  là sự hoài niệm của tác giả về một chặng đường hành quân đầy khắc nghiệt, gian khổ, nhưng rất tự hào 

2.2. Phân tích bức tranh thiên nhiên vùng núi Tây Bắc:

a. 2 câu đầu: Khái quát cảm xúc chủ đạo của toàn đoạn thơ-  nỗi nhớ

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi.

- Đối tượng của nỗi nhớ ấy là con Sông Mã: con sông gắn liền với chặng đường hành quân của người lính, là nhân chứng lịch sử hào hùng.

- Đối tượng nhớ thứ hai là nhớ Tây Tiến: nhớ đồng đội, nhớ bao gương mặt một thời chinh chiến.

→  đều như trở thành những người thân thương ruột thịt mà Quang Dũng dành trọn tình cảm nhớ thương. Nỗi nhớ ấy được bật lên thành tiếng gọi tha thiết “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi” gợi lên bao nỗi niềm lâng lâng khó tả. 

- Đối tượng thứ ba của nỗi nhớ đó là “nhớ về rừng núi”.  Rừng núi là địa bàn hoạt động của Tây Tiến với bao gian nguy, vất vả nhưng cũng thật trữ tình, lãng mạn. Nhưng nay, tất cả đã “xa rồi” nên mới nhớ da diết như thế.

+ Điệp từ nhớ được nhắc lại hai lần như khắc sâu thêm nỗi lòng của nhà thơ. Đặc biệt tình cảm ấy được Quang Dũng thể hiện bằng ba từ “nhớ chơi vơi”, cùng với cách hiệp vần “ơi” ở câu thơ trên làm nổi bật một nét nghĩa mới. 

+“Chơi vơi” là trạng thái trơ trọi giữa khoảng không rộng, không thể bấu víu vào đâu cả. 

+“Nhớ chơi vơi” là nỗi nhớ da diết, miên man, bồi hồi, bâng khuâng, sâu lắng làm cho con người có cảm giác đứng ngồi không yên.

→ cảm xúc chủ đạo: nhớ về thời gian đã qua và vùng đất đã xa.

b. 12 câu tiếp:  nhớ về  thiên nhiên Tây Bắc-  vừa hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội vừa thơ mộng, trữ tình:

 * Thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội

- Các địa danh “Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mường Hịch, Mai Châu”  được tác giả liệt kê không chỉ gợi bao cảm xúc nhớ thương mà còn tạo ấn tượng về sự xa xôi, heo hút, hoang vu, bí ẩn của những vùng đất lạ, chứa đựng nhiều khó khăn, thử thách ý chí của con người.

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

- Hình ảnh “sương lấp”“đoàn quân mỏi” là những hình ảnh miêu tả hiện thực. Các chiến sĩ hành quân trong sương mù giá lạnh. Sương dày đặc, sương như che lấp cả đoàn quân. Chữ “mỏi” nói lên bao gian khó mà người lính phải trải qua.

- Nhớ địa hình Tây Bắc hiểm trở:

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống”

+ Đây là các câu thơ miêu tả rất thực con đường hành quân gian khổ của người lính Tây Tiến với núi cao, vực sâu, đèo dốc hiểm trở, cheo leo. Và sánh ngang với núi rừng hùng vĩ là tinh thần quả cảm của người lính.

+ Tác giả phối hợp tài tình các biện pháp nghệ thuật đặc sắc: Điệp từ “dốc” và từ láy “khúc khuỷu”, “thăm thẳm” diễn tả sự quanh co, hiểm trở của núi: đường lên rất cao và xuống rất sâu. Câu thơ có bảy chữ mà hết năm chữ mang thanh trắc (dốc, khúc, khuỷu, dốc, thẳm) tạo âm điệu trúc trắc, vừa gợi con đường gập ghềnh, cheo leo vừa gợi hơi thở gấp gáp của người lính khi vượt dốc.

+ Từ láy “heo hút” gợi nét hoang sơ, vắng vẻ đồng thời vẽ ra thế núi hùng vĩ . Núi cao ngập vào trong những cồn mây.

+ “Súng ngửi trời” - một hình ảnh nhân hoá thật thú vị vừa tả độ cao của núi, của dốc như cao đến tận trời vừa thể hiện nét tinh nghịch của người lính. 

+ Điệp ngữ “ngàn thước” nhấn vào con số ước đoán phỏng chừng gợi cái vô cùng vô tận của núi . Câu thơ “Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống” như bị bẻ làm đôi bởi nghệ thuật đối đã diễn tả hai sườn núi dốc dựng đứng, vút lên cao rồi đổ xuống sâu rất nguy hiểm.

==> Các câu thơ phối hợp với nhau thật hài hoà. Sau những câu thơ được vẽ bằng những nét gân guốc là những câu thơ vẽ bằng nét mềm mại. Nhà thơ phối hợp thanh bằng trắc tài tình cũng giống như cách sử dụng điêu luyện những gam màu trong hội hoạ. Giữa những gam màu nóng, nhà thơ dùng một gam màu lạnh làm dịu khổ thơ. Đó cũng là bằng chứng thi trung hữu hoạ trong thơ Quang Dũng.

- Sự dữ dội của núi rừng cũng vắt kiệt sức người. Quang Dũng không hề né tránh hiện thực ấy.

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

+ Nghệ thuật nói giảm nói tránh “không bước nữa”, “bỏ quên đời”: giảm đi sự đau thương.

+ Cái chết đậm chất bi hùng: người lính ra đi trong tư thế ôm chặt cây súng trong tay, không quên nhiệm vụ của mình. Câu thơ nói đến sự mất mát hy sinh nhưng không chút bi luỵ 

- Gian khổ không chỉ là núi cao dốc thẳm, không chỉ là mưa lũ thác ngàn mà còn có tiếng gầm của cọp beo nơi rừng thiêng nước độc, nơi đại ngàn hoang vu :

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đem Mường Hịch cọp trêu người”

+ Từ láy “chiều chiều, “đêm đêm”:  gợi sự hiểm nguy rình rập thường xuyên. 

+ Những âm thanh “thác gầm thét”, “cọp trêu người” khẳng định cái bí mật, cái uy lực khủng khiếp ngàn đời của chốn rừng thiêng nước độc.

à Chất hào sảng trong thơ Quang Dũng là lấy ngoại cảnh núi rừng miền Tây hiểm nguy để tô đậm và khắc họa chí khí anh hùng của đoàn quân Tây Tiến. 

Thiên nhiên Tây Bắc thơ mộng, trữ tình:

- Hình ảnh “hoa về trong đêm hơi” thật đẹp:  vừa khắc họa vẻ thơ mộng của núi rừng Tây Bắc vừa gợi nét lạc quan ở những người lính trẻ và chất lãng mạn trong hồn thơ Quang Dũng.

- Câu thơ sau như mở ra một không gian xa rộng:

“Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

Người lính tạm dừng chân bên dốc núi, phóng tầm mắt ra xa, trong màn mưa giăng mịt mù, những ngôi nhà sàn như bồng bềnh ẩn hiện. Câu thơ toàn thanh bằng gợi tả niềm vui, một chút bình yên trong tâm hồn người lính.

- Khung cảnh đậm đà tình quân dân:

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

+ “Nhớ ôi”: từ cảm thán thể hiện tình cảm dạt dào không thể kiềm nén.

+ Hai tiếng “mùa em” là một sáng tạo độc đáo về ngôn ngữ thi ca. Nó hàm chứa bao tình thương nỗi nhớ  giúp điệu thơ trở nên uyển chuyển mềm mại và tình thơ trở nên ấm áp biết bao!

+ Nhớ “cơm lên khói”, “thơm nếp xôi” là nhớ hương vị núi rừng Tây Bắc, nhớ tình nghĩa, nhớ tấm lòng cao cả của đồng bào Tây Bắc thân yêu.

 → bằng những nét vẽ mềm mại + nhiều thanh bằng… bức tranh Tây Bắc thơ mộng, trữ tình và ấm ấp tình quân dân. 

2.3. Đánh giá chung

- Sức hấp dẫn chủ yếu của đoạn thơ là vẻ đẹp hùng vĩ dữ dội, hoang sơ  và thơ mộng trữ tình của rừng núi miền Tây trải dài theo chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến, được phác thảo bằng bút pháp lãng mạn và thủ pháp đối lập

- Nỗi nhớ chính là cảm xúc bao trùm cả đoạn thơ, khi thì khắc khoải với những kỉ niệm, lúc lại ẩn hiện trong những địa danh “hình khe thế núi”, lúc lặp đi lặp lại bằng ngôn từ diễn tả trực tiếp…

3. Kết bài

- Đoạn thơ tái hiện khung cảnh thiên nhiên thơ mộng và hùng vĩ của núi rừng miền Tây.

- Trên nền bức tranh đó, hình tượng người lính Tây Tiến nổi bật vẻ đẹp kiêu hùng, lãng mạn và bi tráng.

Trần Thùy Dương
Đánh giá bài viết
Đặt câu hỏi
icon-make-question icon-make-question